Fransız besteci Adolphe Adam’ın Giselle balesinin müziği libretto ile o kadar uyumludur ki bestecinin koreografla birlikte çalıştığı hemen hissedilir. Ancak ilk temsilinde bile Giselle’in koreografının kimliğinin belirsiz olması oldukça şaşırtıcıdır. Librettoyu besteci A. Adam’a götüren Jules Perrot, doğal olarak akla ilk gelen adaydır, ama Perrot’nun opera dışından biri olması onun koreograf olarak resmen kabul edilmesini zorlaştırmıştır.

1841 yılında Paris Operası, Avrupa’nın en mükemmel ve beğenilen topluluğu idi. On erkek ve on üç kadın solist dansçının yanısıra zamanın en iyi dansçıları bu toplulukta bulunuyordu. Ayrıca altmış dört kişilik corps de ballet dansçısı da vardı. Hem özgün yeni koreografilerin çoğu hem de operaların içinde yer alan divertissement’lar iki balet masterı Jean Coralli ve Joseph Mazilier tarafından hazırlanırdı.

Jean Coralli daha kıdemliydi ve Giselle’in koreografisinden resmi olarak sorumluydu. 1779 yılında Paris’te doğmuştu ama aslen İtalyan’dı. Profesyonel dansçı olarak ilk kez 1802 yılında sahneye çıkmış fakat sonraki yirmi yılı tüm Avrupa’da Viyana, Milano, Lizbon ve Marsilya’da koreografiler yaparak geçirmişti. 1826’da Paris’te “Théâtre de la Porte-Saint Martine”e balet master olarak atanmış, 1831’de ise Paris Operası’nda koreograf olarak görev yapmaya başlamıştı. Burada “La Tempête”, “Le Diable Boîteux” ve “La Chatte Métamoerphosée en Famme” adlı baleleri yaratmıştı.

Giselle’in ilk temsili için hazırlanan afişlere ve reklamlara göre balenin tek koreografi Jean Coralli idi. Fakat o çağa ait kaynaklar, bu onurun büyük bir bölümünün Jules Perrot’ya ait olduğunu açıkça göstermektedir.

Besteci Adolphe Adam, libretto yazarı Vernoy de Saint – George’a balenin ilk gecesi hakkında bilgi vermek için yazdığı mektupta başarının çoğunun Jules Perrot’nun hakkı olduğunu belirtmişti. Hatta 1 Temmuz 1841 tarihli “La Revue Dramatique” adlı derginin eleştirmeni “Balenin programında adından hiç söz edilmemesine karşın Bay Jules Perrot, karısının tüm danslarını kendisi düzenlemiş ve balenin büyük bölümünün yaratıcısı olmuştur” diye yazarak duruma kesinlik kazandırmıştır. Giselle rolünün yorumcusu Carlotta Grisi, Jules Perrot’nun resmi karısı olduğu için opera belgelerine göre maaşı Bayan Perrot adı altında ödenmekteydi. Giselle’in koreografisinin tam olarak ne kadarının Jean Coralli, ne kadarının Jules Perrot tarafından yapıldığı pek çok tartışmalara neden olmuştur. Çağın yorumlarına göre Giselle’in tüm sololarını ve sahnelerini Perrot’nun yaptığını kabul etmek akla yatkın gelmektedir. Yine A. Adam’ın Vernoy de Saint-George’a yazdığı mektupta Jean Coralli’nin Myrtha ve Wililerin dansından sorumlu olduğu anlaşılmaktadır. Birinci perdede Giselle’in delirdiği muhteşem mimik sahnesi

hiç şüphesiz özgün olarak Jules Perrot tarafından koreografiye edilmiş, diğer mimik sahneleri ise büyük bir olasılıkla Jean Coralli tarafından düzenlenmiştir. İkinci perdede Hilarion ve Wililer arasında geçen sahneyi Jules Perrot’nun düzenlediği düşünülmektedir. Bu durum, “Perrot’nun Giselle’in koreografisine yardımı niçin bu kadar belirsizlik içindedir” sorusunu akla getirmektedir. Acaba opera yönetimi çalışmasına karşı mı çıkmıştır yoksa yönetim, Perrot’nun Grisi ile olan yakınlığını, ödeme yapmamak için bir avantaj olarak mı kullanmıştır? Perrot operada zaten tanınan bir kişiydi. İlk kez 1830 Mayıs ayında burada sahneye çıkmış ve daha önce başarılı bir akrobat olarak hayranlığını kazandığı baleseverleri şaşırtmıştı. Akrobasi eğitimi nedeniyle dansçı olarak olağanüstü hafiflik ve yaylanma özelliğine sahipti. Perrot, büyük bir olasılıkla romantik devrin önemli balerinalarının danstaki serbestliklerine ve yüksek zıplamalarına uyum sağlayabilen tek erkek dansçıydı ve pre-romantik çağdaki erkek dansçının döneminin bittiğini ve prima balerinanın balenin yeni odak noktası olduğunu görebilecek kadar akıllıydı. Paris Operası’nda beş yıl çalıştıktan sonra Avrupa’daki operalarda önemli başarılar elde etti. 1836’da Napoli’de “Teatro San Carlo”da 17 yaşındaki Carlotta Grisi ile karşılaştı. Perrot, bu genç dansçının hem prima balerina hem de gelecekte kendine dans yaşamında eşlik edebilecek yetenekte olduğunu hemen fark etti.

Gerçekten de Jules Perrot 19. yüzyıl ortalarının en büyük balerinalarından birini keşfetmekte başarılı olmuştur. Carlotta Grisi’nin dans yaşamının doruk noktası Giselle rolüdür. Perrot, himayesine aldığı genç yetenek için Giselle’in mükemmel bir araç olduğunu görerek kendi başarısını feda etmeyi göze almıştır.

Diğer taraftan Grisi’nin olası zaferini operanın yönetici kadrosuna girebilmek için bir neden olarak görmüş olabilir. Perrot, “Baleyi önemseyen herkes balenin koreografisini gerçekten kimin yaptığını bilecektir; Grisi’nin gösterisi de, dahi bir koreografın operanın yönetimine katılmasının ne kadar gerekli olduğunu gösterecektir. Öyleyse niçin resmi koreograf Coralli olmasın, övgüleri kabul etmesin” diye düşünmüş olabilir.   

Giselle’in koreografisini hem Coralli’nin hem Perrot’nun üstlenmiş olması bale çevrelerinde koreografiye ilişkin sorunları tamamen çözmeye yeterli olmamıştır. Operanın belgeleri balenin koreografisi için sadece bir kişiye ödeme yapıldığını göstermektedir. Bu kişi kısaca “Albert” adıyla tanınan “Albert Decombe”dur. Ancak Albert, Giselle’in koreografisine katkıda bulunduğunu hiçbir zaman iddia etmemiştir.

Giselle birkaç koreografın ortak çalışması ile yaratılmış olabilir. Marius Petipa da 1850’de Giselle’i tekrar düzenleyerek ikinci perdedeki Wililerin dansında bazı değişiklikler yapmıştır. Düzenlediği bu dansa “Grand pas de Wilis” adını vermiştir. Bale toplulukları tarafından sahnelenen Giselle’ler çoğunlukla Petipa’nın uyarlamasıdır.

Giselle balesi dans ve mimiğin eşine az rastlanır emsalsiz bir birleşimidir. Birinci perdenin kısa mimik sahneleri Giselle’in olağanüstü delirme sahnesi ile doruk noktaya ulaşır. İkinci perdede ise mimik tamamen dansın içine kaynaştırılmıştır. Adeta bir kitap gibi okunabilen ve Adam’ın müziğini birebir takip eden mimiklerden ayrı olarak Giselle’de ifade yüklü jestlerin etkileyici kullanımı vardır. Baledeki dans adımlarının birleşimlerinin ve bölümlemelerin sınırlı olmasına karşın müziğin önderliğinde parlak bir koreografik “leitmotiv” kullanımı görülür.

Giselle dans sevgisini, birinci perdenin başında köylüler için dans ederken ve Bathilde ile konuşurken devamında bir “pas de Basque” adımının takip ettiği bir seri “Ballones Pique”lerle gösterir. Bu adımlar dans sevgisini ifade etmek istediği her an tekrarlanır. Müzikal temalar gibi bu koreografik leitmotiv ayrı ayrı veya birbirine karıştırılmış adımlar halinde delirme sahnesinde de görülür. İkinci perdede en önemli leitmotiv Wililer tarafından yapılan “Arabesque”in kullanımıdır. Myrtha solosunda temayı tanıtır ve Wililer danslarında çeşitli şekillerde Arabesque’i kullanırlar. En çok beğenileni Wililerin iki grupta seri “templeve”lerle bütün sahneyi katederek birbirlerini geçtikleri bölümdür. Giselle’in mezarından kalktığı ve Myrtha’nın asasını dokundurduğu an hızlı yapılan parlak ve seri “templeves en arabesque en tournant”lar ile ifade edilmiştir.

Giselle, özgün koreografik yaratıcılığa sahip en değerli balelerden biri olarak günümüze kadar gelmiştir. Perrot, Coralli, belki Albert ve sonraki yıllarda elbette Petipa, hepsi kendilerine özgü dehalarını ve yeteneklerini katlamışlardır.

Giselle’in çağlar boyunca yaratılan uzun baleler arasında özellikle ender rastlanan güzelliğe sahip olmasının nedeni başka başka koreografların yapmış olduğu katkılar değildir. Onu mükemmel yapan en önemli özellik libretto ve teatral aksiyonun Adam’ın müziği ile olan çok başarılı sentezidir.

Kaynakça: Geoffrey Ashton; Giselle

                  The Concise Oxford Dictionary of Ballet